DEVAM: 27- TEŞEHHÜD'DE
(PARMAKLA) İŞARET BABI
حَدَّثَنَا
مُحَمَّد بْن
يحيى، والحسن
بْن علي،
وإِسْحَاق
بْن منصور.
قالوا:
حَدَّثَنَا
عَبْدُ
الرزاق.
حَدَّثَنَا
معمر، عَن
عبيد اللَّه،
عَن نافع، عَن
ابن عمر؛ - أن
النَّبِي
صَلَى
اللَّهُ
عَلَيْهِ
وَسَلَّمْ
كان إذا جلس
في الصلاة وضع
يديه على
ركبتيه ورفع
إصبعه اليمنى
التي تلي
الإبهام،
فيدعو بها.
واليسرى على
ركبته،
باسطها عليها.
(Abdullah) bin
Ömer (r.a.)'den şöyle demiştir: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) namazda
(teşehhüd için) oturduğu zaman ellerini dizlerinin üzerine koyardı ve
başparmaktan sonra gelen sağ (şahadet) parmağını kaldırıp onunla dua ederdi.
Sol elini de dizi üzerine yayarak koyardı."
AÇIKLAMA (911, 912, 913): Ebu Davud'un ''Elleri kaldırmak
babı"nda rivayet olunan 912 nodaki Vail (r.a.)'ın uzunca hadisinde şu
parça vardır:
''...ve Nebi
(s.a.v.) sol elini sol uyluğunun üzerine koydu. Sağ dirseğinin de sağ uyluğuna
değmesine mani oldu. (Uzak tuttu.) İki parmağını (serçe parmağı ile ondan sonra
gelen parmağı) yumdu. (Beş parmağı ile orta parmağının başlarını birleştirerek)
halka yaptı ve ben O'nu şöyle yaparken gördüm. Ravi Bişr baş parmağı ile orta
parmağı halka yaptı şehadet parmağı ile de işaret etti."
EI-Menhel
yazarının bildirdiğine göre Ahmed, Nesai, İbn-i Huzeyme ve Buhari de bu hadisi
rivayet etmişlerdir.
İbn-i Ömer
(r.a.)'in hadisini Müslim, Ahmed, Ebu Davud ve Nesai de az lafız farkıyla
rivayet etmişlerdir. Nesai'nin bir rivayeti ile Taberani' nin rivayeti buradaki
rivayete benzer.
EI-Menhel
yazarı parmakları yummak, halka yapmak ve parmakla işaret etmek hakkında şu
bilgiyi verir:
''Baş parmagın
yumulması iki türlü olabilir: Baş parmak şehadet parmağının yanına konulur.
Şehadet parmağı açık tutulur. Ve diğer parmaklar yumulur. Bu şekil, arapların
bir hesap usü!üne göre 53 sayısını ifade eder.
İkinci tür'e
göre baş parmak orta parmagın yanına konularak yumulur. Diğer parmaklar da
yumulur. Yalnız şehadet parmağı yumulmaz. Bu şekil ise, arapların mezkur hesap
usulüne göre 23 sayısını ifade eder.
Sağ elin
parmakları başka şekillerde de yumulabilir. Örneğin; Baş parmak ile şehadet
parmağı salınır, diğer parmaklar yumulur.
(Vail bin Hucr
(r.a.)'in hadisinde bildirilen tahlik de iki şekilde olabilir; Birisine göre
baş parmak ile orta parmağın uçları birleştirilir. Diğer şekle göre orta
parmağın ucu baş parmağın iki bogumu ara.sına konulur.
Şehadet parmağı
ile kıbleye işaret etmek şekli hakkında da ihtilaf vardır; Şöyle ki ;
1- Maliki alimlerine
göre şehadet parmağı ile işaret edilir. Ve selam verilinceye kadar sağa sola
oynatılır. Bunun hikmeti ise parmak sinirlerinin kalbe bağlı oluşu ve parmağın
hareket ettirilmesi ile kalbin uyarılması ve namaz hallerinin hatırlatılmasının
sağlanmasıdır.
2- Şafiiler'e
göre kelime-i şehadet getirilirken ''İlleIlah'' denildiği zaman kaldırılır ve
birinci teşehhüd'den kalkılıncaya, son teşehhüdde selam verilinceye kadar
indirilmez. Parmak işareti ile tevhid ve ihlas niyeti edilir.
3- Hanefi
alimlerine göre parmak ''La ilahe'' denilince kaldırılır ve ''İlleIlah''
denilince indirilir. (Hanefi alimlerinden Muhammed'e göre sağ elin baş parmağı
ile orta parmağı halka edilir, diğer parmaklar yumulur. Ve şehadet parmağı
kaldırılarak işaret edilir. Bazılarına göre diğer parmaklar yumulmadan şehadet
parmağı ile işaret edilir. Bir kısım alimlere göre ise baş parmak diğer
parmaklarına getirilerek şehadet parmağı kaldırılır.)
4- Hanbeliler'e
göre ''Allah'' lafzı geçtikçe şehadet parmağı tevhid'e işaret olmak üzere
kaldırılır. Ve hareket ettirilmez.''
Numeyr
(r.a.)'in hadisinde Nebi (s.a.v.)'in ellerini uylukları üzerine koyduğuna
delalet eder. İbn-i Ömer (r.a.)'in hadisine göre ellerini dizleri üzerine
koymuştur. İki şekil yapıldığına dair başka rivayetler de vardır. Bu rivayetler
arasında bir ihtilaf söz konusu değildir. Her iki şeklin caizliğini bildirmek
için Nebi (s.a.v.) gah böyle gah şöyle yapmıştır.
Sağ elin
parmaklarının ne zaman yumulacağı hususuna gelince, Şafii, Maliki ve Hanbeli
mezhebIerine göre teşehhüd'e oturulduğu zaman parmaklar yumulur. Yalnız şehadet
parmağı salınır. Hanefi mezhebinin muhtar kavline göre sağ avuç olarak sağ
uyluk üzerine konulur. Şehadet parmağı ile işaret edildiği zaman parmaklar
yukarda anlatıldıgı gibi yumulur.
Vail (r.a.)'ın
hadisinde: ''Nebi (s.a.v.) şehadet parmağı ile dua.ederek... '' buyurulmuştur.
Sindi diyor ki:
Şehadet parmağı ile tevhid'e işaret ediliyor. Tevhid'e işaret ise bir nevi dua
sayılır. Çünkü tevhid sayesinde kazanılan ilahi nimetler dua etmekle elde
edilen nimetlerden üstündür.
HADİSLERİN
FIKIH YÖNÜ:
1- Teşehhüd
için oturulurken elleri dizler üzerine koymak müstahaptır.
2- Sol avueun
açık olarak konulması müstahabtır.
3- Sağ elin
şehadet parmağı ile işaret etmek müstahabtır.