DEVAM: 32- SELAM'DAN
SONRA OKUNAN (ZİKİR VE DUA) BABI
حَدَّثَنَا
هِشَامُ بْنُ
عَمَّارٍ.
حَدَّثَنَا
عَبْدُ
الحميد بْن
حبيب.
حَدَّثَنَا
الأوزاعي. ح
وحَدَّثَنَا
عَبْدُ
الرحمن بْن إبراهيم
الدمشقي، قال:
حَدَّثَنَا
الوليد بْن
مسلم. قَالَ:
حَدَّثَنَا
الأوزاعي.
حَدَّثَني
شداد، أبو
عمار. حَدَّثَنَا
أبو أسماء
الرحبي.
حَدَّثَني
ثوبان؛ - أن
رَسُول
اللَّهِ
صَلَى
اللَّهُ عَلَيْهِ
وَسلَّمْ كان
إذا انصرف من
صلاته استغفر
ثلاث مرات. ثم
يقول ((اللهم
أنت السلام
ومنك السلام
تباركت يا ذا
الجلال
والإكرام)).
Sevban r.a.'den
rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve
Sellem), namazdan çıktığı zaman üç defa istiğfar ederdi ve sonra:
'Estağfirullah estağfirullah' dersin.» diye istiğfar şekli bildirilmiştir.
Diğer tahric:
Müslim, Ebu Davud, Tirmizi ve Nesai
AÇIKLAMA: Nevevi, hadiste geçen ''İnsiraf'' kelimesini selam vermek anlamına
yorumlamıştır.
Bu hadisten
anlaşılıyor ki Nebi (s.a.v.) namazın bitiminde selam verirken üç defa istiğfar
ederdi ve bunun hemen sonunda, anılan zikri okurdu.
Müslim'in
rivayetinde,''Ravi el-Velid: Ben, el-Evzai'ye: 'Nasıl istiğfar edilir?' diye
sordum, Evzai dedi ki: 'EstağfiruIlah estağfiruIlah' dersin,'' diye istiğfar
şekli bildirilmiştir.
Nebi (s.a.v.) günahlardan
tertemiz olup her türlü hatadan masum olduğu halde istiğfar etmesinin hikmeti
hususunda Tuhfetu'I-Ahvezi yazarı, İbn-i Seyyidi'n-Nas'ın şöyle dediğini
nakletmiştir: 'Nebi (s.a.v.)'in istiğfar etmesi kul hakkını vermek ve şükür
görevini yapmaktır. Nitekim bir hadiste:
''Ben niçin çok şükreden bir kul olmayayım?'' buyurmuştur. İstiğfar
etmesinin diğer bir nedeni de dua ve niyaz hususunda sözle olduğu gibi fiilen
de mü'minlere sünnetini beyan etmesidir.
Ta ki onlar da zat-i nebevilerine iktida etsinler.'
EI•Menhel
yazarı da: 'Namazdan çıkılınca istiğfar etmenin hikmeti kulun yaptığı ibadetle
mağrur olmaması, nefsini kusurlu sayması ve Allah Teala'ya layıkı vechiyle
kulluk görevini yapmadığını itiraf etmesidir. Bu duygunun iyice yerleşmesi için
istiğfarın üç defa tekrarlanması meşru kılınmıştır. Kulun mağrur olmadan ve
nefsini kusurlu sayarak yaptığı ibadet Allah katında daha çok kabule şayan
olur,' demiştir. Hadiste geçen zikrin manası 924 nolu hadiste geçmiştir.
Farz
namazlardan sonra yukarıda anlatılan zikirlerden başka bir takım sure, ayet ve
zikirlerin okunmasının meşruluğuna dair hadisler vardır. Bunları buraya
aktarmak uzun sürer. Bu nedenle sadece dört mezhebin kavlini özlü olarak
nakletmekle yetiniyorum.
FARZ
NAMAZLARDAN SONRA ZİKİRLERE AİT DÖRT MEZHEBİN KAVLİ :
1- Hanefi
mezhebine göre farz namazdan çıkılınca 424 nolu hadiste geçen zikir okununcaya
kadar bir ara verip hemen sonra farz'a bağlı sünnet varsa bunu kılmaya
kalkılmalıdır. Daha uzun ara vermek tenzihen mekruhtur. Sünnet kılındıktan
sonra üç defa istiğfar etmek, Ayete'l-Kürsi, İhlas ve Muavvizeteyn surelerini
okumak ve daha sonra otuz üçer defa tesbih, hamd ve tekbir getirmek, bundan
sonra yüzüncü defa olmak üzere; ''La ilahe illallahu vahdehu la şerike Leh,
Lehul mulk ve Lehul hamd ve Huve ala kulli şey'in kadir'' zikrini okumak ve
bunun arkasında; ''Allahumme la manie lima a'teyte vela mu'tiye lima nene'te
vela yenfeu zel ceddi minkel cedd'' zikrini okumak müstahabtır.
Kişi bunun akabinde
arzuladığı duayı yapar ve sonunu şöyle bağlamalıdır: ''Sübhane Rabbike Rabbil
izzeti amma yesifun''
2- Şafii
mezhebine göre farz. namazdan sonra önce varid olan zikirler ve duayı yapmak,
bundan sonra kalkıp farza bağlı sünneti kılmaya başlamak efdaldır. Zikirler şöyle yapılır: Önce üç defa istiğfar
edilir, sonra 924 nolu hadiste geçen zikir okunur. Sonra Fatiha, Ayet'i-Kürsi,
İhlas ve Muavvizeteyn sureleri okunur. Sonra otuzüçer defa tesbih, hamd ve
tekbir getirilir ve Hanefi mezhebinde olduğu gibi yukarıdaki ''La ilahe
illallahu vehdehu la şerike leh. ..." zikri okunur. Başka ayetlerin ve
zikiderin okunması da müstahabtır. Biz bu kadarını aktarmakla yetiniyoruz.
3- Maliki
mezhebine göre farz namazdan sonra okunması varid olan Ayet'i-Kürsi, İhlas
suresi, otuzüçer defa tesbih, hamd ve tekbir getirildikten sonra yukarıda
geçen: "La ilahe illallahu.... " zikrini okumak ve bundan sonra
kalkıp farz'a bağlı sünneti kılmak daha efdaldır.
4- Hanbeli
mezhebine göre de farz namazdan sonra önce zikretmek, ondan sonra farza bağlı
sünnete kalkmak sünnettir. Bu mezhebe göre zikir, şu sırayla yapılmalıdır: Üç
defa istiğfar edilir, sonra "AIlahumme ente's-Selam... '', "La ilahe
illa'Ilah... '' ve ''AIlahumme Ia mania... '' zikirleri okunur. Bundan sonra"SübhaneIlah
velhamdu lillah vallahu ekber'' zikri birlikte otuz üç defa tekrarlanır. Ve
yüzüncü defa olmak üzere, diğer mezhebler gibi ''La ilahe ill'Ilah... "
zikri okunur ..