DEVAM: 43- BİR AVUÇTAN
MAZMAZA VE İSTİNŞAK
حَدَّثنَا
عَلِيّ بْن
مَحَمَّد.
حَدَّثنَا أَبُو
الحسين
العكلي، عَن
خالد بْن
عَبْد اللَّه،
عَن عمرو بْن
يَحْيَى، عَن
أَبِيْهِ، عَن
عَبْد اللَّه
بْن يزيد الأنصاري؛
قَالَ:
-
أَتَانَا
رَسُول
اللَّه صَلى
اللَّه
عَلَيْهِ
وَسَلَمْ
فسألنا
وضوءًا.
فأتيته بماء،
فمضمض
واستنشق مِنْ
كف واحد.
((44))
الَمْبالغة
فِيْ
الاستنشاق
والاستنثار
Abdullah bin
Yezid El-Ensari (Radiyallahu anh)'den: şöyle söylemiştir: Resulullah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem) bize gelmişti. Biz'den abdest için su istedi. Ben O'na su
getirdim. Bir avuç'tan mazmaza ve istinşak etti."
AÇIKLAMA: (403 404 405) Mazmaza: Arap dilinde ağız
içinde suyu hareket ettirmektir. Şer-i Şerifte ise ağıza su alıp çalkaladıktan
sonra atmaktır. Cumhur'un görüşüne göre çalkalamak şart değildir. Nevevi demiş
ki: 'Bazı arkadaşlarımız çalkalamayı şart koşmuşlardır. İbn-i Dakiki'l-İyd'in
beyanına göre bazı fıkıhçılar, Mazmaza: Ağıza su almak, sonra da dökmektir,
diye tarif etmişler. Buna göre ağıza alınan su yutulursa sünnet yapılmış olmaz.
Abdest alanlar umumiyetle suyu atarlar. Bu fıkıhçılar, genel durumu belirtmek
maksadı ile suyun dışarı atılmasını zikretmiş olabilirler. Bu takdirde yutulsa
bile sünnet ifa edilmiş olur.
İstinşak:
Buruna su çekmektir. Buruna çekilmiş olan suyu dışarı atmaya da İstinsar
denilir. Nevevi'nin beyanına göre lugat ehli, fıkıhçılar ve hadisçilerin
cumhuru böyle demiştir. İbnu'l-Arabi ve İbn-i Kuteybe ise İstinsar:
İstinşaktır. demişlerdir.
Hadisler,
Resul-i Ekrem'in bir avuçtan mazmaza ve istinşak ettiğini belirtirler.
Tirmizi'nin Tahiıret Kitabı'nda aynı başlık altında açtığı babta AbduIIah bin
Zeyd (r.a.)'den rivayet ettiği hadis mealen şöyledir:
"Ben
Resulullah (s.a.v.)'i gördüm. Bir avuçtan mazmaza ve istinşiık etti. Bunu üç
defa yaptı ...
Tirmizi'nin
"şerhi Tuhfetu'I-Ahvezi'de bu hadisin şerhinde bildirildiğine göre Buhari
ve Müslim'deki rivayet de Tirmizi'nin rivayeti gibidir. Nevevi de şöyle
demiştir:. "Sahih ve seçkin olan mezhebe göre mazmaza ve istinşak'ın
sunnet olan şekli bir avuç sudan mazmaza ve istinşak etmek' ve bu işi üç defa
tekrarlamaktır. Hadis, bu mezhebin açık delilidir. El-Hafız İbni Hacer de:
Hadis, bir avuçtan hem mazmaza hem de istinşak etmeye açıkça delalet eder,
demiştir .'
Tuht'e
Mübarekfüri yazarı daha sonra şöyİe der: Bir avuç sudan mazmaza ve istinşak
etmek. yeniden alınacak bir avuç suyla yine mazmaza ve istinşak etmek ve üçüncü
defa avuçlanan suyla tekrar mazmaza ve istinşak etmek suretiyle yapılan mazmaza
ve istinşak müstahabtır. diyen alimler için bu hadis açık ve sahih bir
delildir. Şafii' nin meşhur kavli de budur. El-Hafız İbnü'l-Kayyim de
Zadu'l-Maad'da şöyle der: Buhari ve Müslim'in AbduIIah bin Zeyd'den rivayet
ettikleri hadisten açıkca anlaşılıyor ki; Resul-i Ekrem (s.a.v.) mazmaza Ve
istinşakı bir avuçtan yapmıştır. Mazmaza ve istinşak hakkında gelen en sahih
hadis budur. Mazmaza'nın bir avuç sudan ve istinşak'ın başka bir avuç su'dan
yaptığına dair sahih bir hadis rivayet edilmemiştir.''
Şafii'nin
meşhur kavli ile Ahmed bin Hanbel'in mezhebi, mazmaza ve İstinşakın aynı
avuçtan yapılmasıdır. Onların delili AbduIlah bin Zeyd'in mezkur hadisi ile
zikrettiğimiz hadislerdir.
Ebu Hanife'nin
mezhebi ise; mazmaza ve istinşak'ın ayrı ayrı avuçla yapılmasıdır. Yani önce üç
avuç su ile üç defa mazmaza yapılır. Daha sonra üç avuç su ile üç defa istinşak
yapılır. Onların delili Ka'b bin Amr'ın hadisidir. El-Ayni Umdetu'l-Kari (cild
1. Sah. 690)'da diyor ki:
Bizim
mezhebimiz olan mazmaıa ve istinşak'ın ayrı ayrı yapılmasının delili
Taberani'nin Ka'b bin Amr'dan rivayet
ettiği şu hadistir:
ResuluIlah
(s.a.v.) abdest alırken üç defa mazmaza etti. Üç defa da istinşak etti. Her
defa için su aldı." Ebu Davud da süneninde Ka'b'ın hadisini rivayet etti ve
onun hakkında bir şey söylemedi. Ebu Davud'un susması, hadisin sıhhatine rıza
göstermesinin delilidir.''
Tuhfe yazarı
El-Ayni'nin yukarıya alınan naklinden sonra Ka'b bin Amr'ın hadisindeki senedin
zayıf olduğuna dair, El-Hafız İbn-i Hacer'in Et-Telhis'deki sözünü nakleder. Bu
arada seneddeki ravi Leys bin Ebi Selim'in zayıflığına alimlerin ittifak
ettiğine dair Nevevi'nin Tehzibü'I-Esma'daki sözlerini kaydeder. Tuhfe yazarı
daha sonra şöyle der: Mazmaza ve istinşakın ayrı ayrı yapıldığına dair gösterilen
hadisin sahih olduğu farzedilse ve mazmaza ile istinşakın ayrı ayrı yapıldığına
açıkça delil olsa El-Ayni'nin de dediği gibi şöyle söylenir:
Mazmaza ve
istinşakın bir avuçtan ve ayrı ayrı avuçtan yapılması caizdir, sabittir.
Subulu's-Selam yazarı da: En uygun olanı iki şeklin de sünnet olduğunu
söylemektir. Ancak bir avuçtan hem mazmaza hem istinşakın yapılmasına dair
rivayet daha çok ve daha sahihtir. der.
İmamların
ihtilafı, en faziletli olan şekil hakkındadır. İki şeklin caizliği hususunda
imamlar arasında bir ihtilaf yoktur. Nitekim El-Fetva ez-Zahiriyye sahibi: Ebu
Hanife. mazmaza ve istinşak'ın bir avuçtan yapılmasını caiz görmüştür, der.
Şafii fıkıhçılarından El-Hatib ve Malikiler'den İbn-i Ebi Zeyd de bu durumu
sarahaten belirtmişlerdir.
Ebu Davud'un
şerhi EI-Menhel'in 2. cüz'ünün birinci babında konu hakkında çok geniş izahat
vardır. Biz bir iki hususu özet halinde buraya alalım. El-Menhel yazarı şöyle
der:
Nevevi,
Müslim'in şerhinde demiştir ki: «Ağız ve buruna ne şekilde su alınırsa mazmaza
ve istinşak hasıl olur. En faziletlisi hususunda ise beş çeşit vardır.
1. Mazmaza ve
istinşak beraber ve üç avuç su ile yapılır. Her avuç sudan önce bir miktar
ağıza alınarak onunla mazmaza yapılır. Sonra avuçta kalan su buruna çekilerek
istinşak yapılır. Bu iş üç defa tekrarlanır.
2. Bir avuç
sudan önce üç defa mazmaza, sonra üç defa istinşak yapılır.
3. Bir avuç
sudan önce mazmaza, sonra istinşak yapılır. Bu iş avuçta kalan su ile iki defa
daha yapılır.
4. Bir avuç
sudan üç defa mazmaza yapılır. İkinci defa su avuçlanır. Bu kere de üç defa
istinşak yapılır.
5. Altı defa su
avuçlanır. İlk üç avuç su ile üç defa mazmaza yapılır. Son üç avuç su ile de üç
defa istinşak yapılır.
Buhari, Müslim
ve diğer kitabıarda rivayet olunan sahih hadisler birinci şekle delalet eder.
Mazmaza ve istinşakın ayrı ayrı avuçlarla yapılmasına dair gelen hadisler ise
zayıftır ...
Mazmaza ve
istinşakın abdest ve ğusüldeki hükmünde aliniler muhtelif görüşlere sahip
olmuşlardır.
1. Maliki ve
Şafii alimlere göre abdestte olsun, ğusülde olsun mazmaza ve istinşak
sünnettir. Selef alimlerinden Hasan-i Basri, Zühri. Hakem bin Uteybe, Katade,
Rabia, Yahya bin Said El-Ensari. Evzai, Leys bin Sa'd ve Muhammed bin Cerir
Et-Taberi de bu görüştedirler.
2. Hanefi
alimleri, Süfyan-i Sevri ve Zeyd bin Ali'ye göre mazmaza ve istinşak. abdestte
sünnet, ğusülde ise farzdır.
3. Ahmed bin
HanbeI'in meşhur kavli, İbn-i Ebi Leyla, İshak bin Raheveyh. El-Hadi, EI-Kasım ve
El-Müeyyed'in mezhebIerine göre mazmaza ve istinşak abdestte ve ğusülde
vacibtir. Bunlar olmadan ne abdest ne de ğusül sahih olur.
4. Ahmed bin
Hanbel'den bir rivayete göre ve Davud-i Zahiri, Ebu. Sevr, Ebu. Ubeyd ve Ebu
Bekir bin El-Münzir'in kavillerine göre istinşak abdest ve ğusülde vacibtir.
Fakat mazmaza sünnettir.
Yukarıda 4
madde halinde beyan edilen mezhebIerin mesnedleri ve delilleri EI-Menhel'de
beyan edilmiştir.