DEVAM: 71- (HAC VE
UMRE'DE) SAÇ TIRAŞI BABI
حدّثنا
مُحَمَّدُ
بْنُ عَبْدِ
اللهِ بْنِ نُمَيْرٍ.
حدّثنا
يُونَسُ بْنُ
بُكَيْرٍ. حدّثنا
ابْنُ
إِسْحَاقَ.
حَدَّثَنَا
ابْنُ أَبِي
نَجِيحٍ عَنْ
مُجَاهِدٍ،
عَنِ ابْنِ
عَبَّاسٍ؛
قَالَ: قِيلَ:
يَا رَسُولَ
الله! لِمَ
ظَاهَرْتَ
لِلْمُحَلِّقِينَ
ثَلاَثاً،
وَالْمُقَصِّرِينَ
وَاحِدَةً؟ قَالَ
((إِنَّهُمْ
لَمْ
يَشُكُّوا)).
İbn-i Abbas
(r.a.)'dan rivayet edildiğine göre: Ya Resulallah! Niçin saçlarını traş
edenlere üç defa ve saçlarını kısaltanlara bir defa dua etmekle saçlarını traş
edenlere müzahir oldun, destek oldun diye (hikmeti) soruldu. Resul-i Ekrem
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Saçlarını traş edenler (saç traşı konusunda
Resulullah'a uymanın daha iyi olduğunda) şüphe edercesine kat'iyyen
davranmadılar.»
AÇIKLAMA: Bu babın
ilk hadisini Buhari ve Ahmed de rivayet etmişlerdir. İkinci hadis Nesai hariç
Kütüb-i Sitte sahibIeri, Maiik ve Beyhaki de rivayet etmişlerdir. İbn-i Abbas
(r.a.)'ın hadisine dair Zevaid notu bulunmamakla beraber Kütüb-i Sitte'nin
kalanlarında rastlayamadım. Tuhfe ve Tekmile yazarları bunun İbn-i Mace
tarafından rivayet edildiğini beyan la yetinmektedir. Bu itibarla bunun ZevcUd
nevinden olması muhtemeldir.
Müellifimizin bu
hadislerine göre Resulullah (s.a.v.). saçlarını tıraş edenlere üç kez dua etmiş
ve dördüncü defasında saçlarını kısaltanlara da dua eylemiştir. Fakat son
hadisin zahirine göre saçlarını tıraş edenlere üç defa, saçlarını kısaltanlara
da bir defa dua etmiştir. Bazı rivayetlere göre ise Resul-i Ekrem (s.a.v.)
saçlarını tıraş edenlere iki defa dua etmiş ve üçüncü defada bunlarla beraber
saçlarını kısaltanlara da dua etmiştir. Rivayetler arasında görülen zahiri
ihtiların giderilmesi noktasınd.a Tekmile yazarı: Olayın müteaddid olması
ihtimali vardır, demektedir.
Hadiste anılan dua
olayı Hudeybiye umresi esnasında ve Veda haccı sırasında vuku bulmuştur.
Tekmile yazarının beyanın da belirtildiği gibi anılan duanın mezkür iki seferde
buyurulduğu, rivayet olunan hadislerden anlaşılmaktadır. Ancak bu duanın sebebi
değişiktir. Tekmile yazarı bu sebebIeri şöyle açıklamaktadır: Hudeybiye
umresinde sahabilerin bir kısmı Mekke müşriklerinin engellemesine rağmen
kendilerini bu mukaddes beldeye girmeye güçlü gördükleri için Mekke'ye girmeden
geri dönmeleri yolunda yapılan andlaşma onları çok üzmüştü. Bilindiği gibi
Resül-i Ekrem (s.a.v.) ile Mekke müşrikleri arasında Hudeybiye'de yapılan
andlaşmaya göre müslümanlar o yıl Mekke'ye girmeden Medine-i Münevvere'ye
dönecekler ve ancak ertesi yıl Mekke'ye umre ibadeti için girebileceklerdi.
İşte akdedilen bu karar gereğince Resül-i Ekrem (s.a.v.), Hudeybiye'de
kurbanını kesip, mübarek saçlarını tıraş etmek süretiyle umre ihramından çıktı
ve sahabilerin de ayni şeyi yapmalarını istedi. Sahabilerin bir kısmı
üzüntülerinden dolayı ilk anlarda ihramdan çıkmak istememişlerdi. Bunun üzerine
önce Resül-i Ekrem (s.a.v.) anlattığım şekilde ihramdan çıktı. Sahabiler de
O'na bakarak ihramdan çıkmak üzere tıraş oldular. Artık bazıları saçlarını
tamamen tıraş ettiler. Bir kısmı da kısalttılar. Resül-i Ekrem (s.a.v.),
saçlarının tamamını tıraş ettiği için, O'na uymak niyetiyle saçını tamamen
tıraş eden sahabiler, saçlarını kısaltanlara nazaran daha hızlı ve tam biçimde
O'na uymuş sayıldılar. İşte sahabilerin bir kısmının ihramdan çıkmak husüsunda
duraklaması Resül-i Ekrem (s.a.v.)'ın anılan duasını buyurmasına vesiIe
olmuştur.
Veda haccında bu
duanın tekrarlanması sebebine gelince, İbn-i EsIr. en-Nihaye'de şöyle der:
Resülullah (s.a.v.)'in beraberinde Veda haccına gidenle'rin çoğunun beraberinde
kurbanlık yoktu. Mekke'ye kurbanlık götürmek durumunda olmayanların haclarını
umre'ye çevirmeleri ve umre menasikini bitirip saçlarını tıraş ederek ihramdan
çıkma'arı yolunda Resül-i Ekrem (s.a.v.) tarafından er:ıir verilince ve bu
emirden dışarı çıkmak da mümkün olmayınca bu durumda olanların ekserisi
saçlarını kısalttılar. Bu, saç tıraşından onlara daha hafif geldi. Bir kısmı da
saçlarını tıraş ettiler. Resül-i Ekrem (s.a.v.) saçlarını tıraş edenlerin
hareketini, diğerlerinkine tercih ederek anılan duayı buyurdu.
HADİSLERİN FIKIH YÖNÜ
1. Rahmet dileme:ıt
ölülere mahsus değildir. Diriler için de rahmet duasında bulunmak meşnidur.
2. İhramdan çıkmak
için saçları kısaltmak, saçları tıraş etmek yerine geçer. Alimler bu hususta
ittifak halindedir.
3. Saçları tamamen
tıraş etmek, kısaltmaktan efdaldır. Çünkü Resul-i Ekrem (Aleyhi's--salatü
ve's-selam) saçlarını tıraş edenlere defalarca dua etmiştir.
4. Saçları tıraş etmek
veya kısaltmak hac ve umre'nin menasikinden (ibadetinden) dir. Hanefiler, Malik
ve zahir olan Ahmed'in görüşüne göre saçları tıraş etmek veya kısaltmak
vacibdir. Terkedilmesi halinde kurban kesmekle onarılır. Şafiiler'in en sahih
görÜşlerine göre ise rükündür. Yapılmaması halinde hac bozulmuş olur. Bu
eksiğin kurban kesmekle giderilmesi mümkün değildir.