|
صحيح
البخاري Sahih-i Buhari |
İstizan |
ANA SAYFA
Kur’an Hadis Sözlük Biyografi
باب: كل لهو
باطل إذا شغله
عن طاعة الله،
ومن قال
لصاحبه: تعال
أقامرك.
52. HER BİR LEHV (OYALAYICI ŞEY, EĞLENCE) KİŞİYİ ALLAH'A
İTAATTEN ALıKOYDUĞU TAKDİRDE BATILDIR
وقوله تعالى:
{ومن الناس من
يشتري لهو
الحديث ليضل
عن سبيل الله}
/لقمان: 6/.
"Arkadaşına: gel seninle kumar
oynayalım" diyen kimse(nin hükmü) Ve yüce Allah'ın: "İnsanlardan
kimisi bilgisizce Allah'ın yolundan saptırmak ... için boş sözleri
(lehve'l-hadis) satın alırlar. "(Lukman, 6) buyruğu
حدثنا يحيى
بن بكير:
حدثنا الليث،
عن عُقَيل، عن
ابن شهاب قال:
أخبرني حميد
بن عبد
الرحمن: أن
أبا هريرة قال:
قال
رسول الله صلى
الله عليه
وسلم: (من حلف
منكم فقال في
حلفه: باللات
والعزى،
فليقل: لا إله إلا
الله، ومن قال
لصاحبه: تعال
أقامرك، فليتصدق).
[-6301-] Ebu Hureyre'den dedi ki: "Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve
Sellem şöyle buyurdu: Kim yemin edip de yemin ederken: Lat ve Uzza hakkı için
derse hemen: La ilahe illallah desin, kim arkadaşına: Gel seninle kumar
oynayalım derse, hemen bir sadaka versin."
AÇIKLAMA:
"Kişiyi Allah'a itaatten alıkoyduğu takdirde her bir lehv
batıldır." Lehv ile oyalanan kişinin o lehv ile meşgul iken "Allah'a
itaatten uzak kalması" hali kast edilmektedir. Yapılmasında ister izin
olsun, ister yasak olsun mutlak olarak herhangi bir şey ile oyalanan kimse
gibi. Mesela, nafile bir namaz ile yahut Kur'an tilaveti, zikir ya da Kur'an'ın
anlamları üzerinde tefekkür ile meşgulolup farz olan namaz vakti çıkana kadar
bunu kasten sürdürecek olursa bu dahi bu çerçeve içerisine girer. Teşvik
edilmiş ve yapılması istenmiş bu gibi işlerle uğraşmasının durumu bu olduğuna
göre, bunlardan daha aşağı durumda olanların durumu ne olur?
Bu başlığın baş tarafları, Ahmed'in ve dört Sünen sahibinin
rivayet ettiği İbn Huzeyme ve Hakim'in sahih olduğunu belirttikleri Ukbe İbn
Amir’den gelen merfu bir hadistendir: "Müslüman kimsenin kendisi ile
oyalanıp eğlendiği her bir şey batıldır. Okuyla yayatması, atını eğitmesi ve
hanımıyla oynaşması hariç." Bu hadis, musannıf (Buhari)'in şartına
uymadığından ötürü onu bir başlık lafzı olarak kullanmış gibidir. Hadisin
manasından hareketle de sözü geçen hüküm ile ilgili kaydı getirmiş
bulunmaktadır. Hadiste ok atma ile ilgili olarak lehv (oyalama) adının
kullanılması, ok atıcılığını öğrenme arzusun da şeklen bir oyalanıp eğlenmeye benzemesinden
dolayıdır. Ama atıcılığın öğrenilmesinden maksat, cihada yardım etme
özelliğidir. Atın eğitilmesi de onun üzerinde yarışmaya işarettir. Kişinin
hanımıyla oynaşması ise teselli ve benzeri durumlar içindir. Nebiin bunların
dışındaki oyalayıcı şeyler hakkında batıl ifadesini kullanması, anlatım
itibariyle mukabele (karşıt ifade ile anlatım) içindir. Yoksa hepsinin haram
olan batıldan olduğu anlamında değildir.
"Ve arkadaşına: Gel seninle kumar oynayalım diyen
kimse"nin hükmü ne olur, demektir.
"Yüce Allah'ın: "İnsanlardan kimisi bilgisizce
Allah'ın yolundan saptırmak ... için boş sözleri satın alırlar. "(Lukman,
6) buyruğu." İbn Battal'ın
naklettiğine göre Buhari başlıkta lehv için getirdiği kaydı, Yüce Allah'ın:
"Allah'ın yolundan saptırmak için" buyruğundan istinbat etmiştir.
Çünkü bunun mefhumundan anlaşılan şudur: Eğer onu Allah yolundan saptırmamak
için satın alırsa, yerilmiş olmaz. Aynı şekilde başlığın mefhumundan da
anlaşıldığına göre eğer lehv (oyalayıcı, eğlendirici iş) kişiyi Allah'a
itaatten alıkoymayacak olursa batıl olmaz. Ancak bu mefhumun genel çerçevesi
mantuk ile (lafzan dile getirilmiş naslarla) tahsis edilir. Oyalayıcı şeyler
arasından haram olduğuna dair nas bulunan her bir şey batıl olur. İster
itaatten meşgul edip alıkoysun, ister alıkoymasın. Sanki Buhari bu ayette geçen
"lehve'l-hadis: Boş sözler"in şarkı ile tefsir edilmesine dair
varid olmuş rivayetlerin zayıf oluşuna
da işaret etmiş gibidir.
Buhari daha sonra Ebu Hureyre'nin hadisini zikretmektedir. Bu
hadiste: "Her kim arkadaşına: Gel seninle kumar oynayalım derse ... "
ifadeleri yer almaktadır. Bununla da kumarın lehv (oyalayıcı işler) kabilinden
olduğuna işaret etmiştir. Kumar oynamaya çağıran da masiyete çağırmış olur.
Bundan dolayı bu masiyete keffaret olsun diye sadaka vermesini emir
buyurmuştur. Çünkü bir masiyete çağıran bir kimse bu çağırması ile masiyete
düşmüş olur.
el-Kermani der ki: Bu hadisin başlık ile, bu başlığın da izin
istemek ile ilgisi şudur: Kumara çağıran bir kimsenin eve girmesine izin
verilmemelidir. Diğer taraftan kumar oynamak insanların bir araya gelip
toplanmasını da ihtiva eder. Hadisin geri kalan bölümünün başlıkla ilgisine
gelince: Lat adına yemin etmek haktan alıkoyup halk ile (yaratılmışlarla)
meşgul eden bir oyalayıcı şeydir ve bu da batıldır. --- el-Kirmani'nin
açıklamaları burada sona ermektedir. ---
Bununla birlikte ilişkinin şöyle olma ihtimali de vardır: Buhari
daha önce bir günah işleyen kimseye selam vermeyi terk etmeye dair bir başlık
kaydettiğinden lehv ile uğraşıp itaati işleyemeyen kimselere izin vermemeye de
işaret etmiş bulunmaktadır. Bu başlıktaki hadise dair açıklama Vennecmi
suresinin tefsirinde (4860 nolu hadiste) geçmiş bulunmaktadır.