|
İbn Kesir Tefsir-i Kebir |
Nisa Suresi 58.ayetler |
Emanet ve Adalet:
58. Allah size,
mutlaka emanetleri ehli olanlara vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz
zaman adaletle hükmetmenizi emreder. Allah size ne kadar güzel öğütler veriyor!
Şüphesiz Allah her şeyi işitici, her şeyi görücüdür.
Tefsiri:
Yüce Allah, kendisinin
emanetleri ehline vermeyi emrettiğini haber veriyor.
[2085] Hasan-ı
BasrI'nin, Semure'den nakline göre Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem),
"Sana güvenerek emanet bırakana emanetini teslim et. Sana hainlik edene
hainlik etme" buyurmuştur. Bunu İmam Ahmed b. Hanbel ile Sünen sahipleri
rivayet etmişlerdir. Buradaki emanet, insanın teslim etmesi vacip olan tüm
emanetleri kapsamaktadır. Mesela; Allah'ın kullar üzerindeki namazlar,
zekatlar, oruçlar, kefaretler ve adaklarla kişiye emanet bırakılmış ve
insanların bilmedikleri daha başka hakları bu nevidendir. İnsanların güvenerek
birbirlerine teslim ettikleri emanet ve benzerleri gibi bazılarının bazıları
üzerindeki hakları da bu türdendir. İşte Allah (c.c) bunların hepsinin de
sahiplerine ödenmesini emretmektedir. Kim bunları dünyada yapmazsa kendisinden
kıyamet günü alınır.
[2086] Nitekim sahih bir
hadiste Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
"Muhakkak ki siz hakları sahiplerine vereceksiniz. Öyle ki boynuzsuz
koyunun hakkı boynuzlu koyundan alınacaktır. "
İbn Ebi Hatim, İbn
Mes'ud (r.a.)'tan şöyle nakleder: "Şehitlik emaneti teslim etmemek dışında
tüm günahları siler. Kişi Allah yolunda şehid düşmüş olsa bile kıyamet günü
getirilir ve kendisine, "Emanetini teslim et" denilir. O da,
"Dünya yok oldu, nasıl ödeyeyim?" der. Bunun üzerine emanet
cehennem’in dibinde bir şekil alır ve kişi inip onu omzuna alır. Sonra emanet
omzundan indirilir fakat izi sonsuza dek kalır." Ravilerden Zazan der ki:
Berra'ya giderek bunu
anlattım. "Kardeşim doğru söylemiş" dedi ve "Allah size, mutlaka
emanetleri ehli olanlara vermenizi. .. emrediyor" ayetini okudu. Süfyan-ı
Sevri, İbn Abbas (r.a.)'tan, "Bu salih ve asi hakkında müphem bırakılmış
(dolayısıyla) genel bir husustur" dediğini nakletmiştir. Muhammed b.
Hanefiyye, "Bu salih ve asi hakkında geneldir" demiştir. Ebu Salih
de, "Emanet kişilere yapmaları emredilen ve yasaklanan şeylerdir"
demiştir. İbn Ebi Hatim'in rivayetine göre Übeyy b. Ka'b, "Emanetlerden
biri kadındır; o da namusunu korumak üzere emanet alınmıştır" demiştir.
Rebi' b. Enes, "Buradaki emanetten kasıt seninle insanlar arasındaki
emanetlerdir" demiştir. Ali b. Ebi Talha, İbn Abbas (r.a.)'tan, "Allah
size, mutlaka emanetleri ehli olanlara vermenizi... emrediyor" ayeti
hakkında, "Sultanın kadınlara vaaz ve nasihati de emanet
kapsamındadır" demiştir. Bundan kasİl bayram günündeki vaazıdır. Bir çok
müfessir ayetin Osman b. Talha b. Ebu Talha hakkında nazil olduğunu
söylemiştir. Ebu Talha'nın adı; Abdullah b. Abdul-Uzza b. Osman b. Abduddar b.
Kusayy b. Kilab el-Kureyşi el-Abderi'dir. O zaman Kabe'nin perdedarı olan bu
kişi, Kabe perdedarlığı güne kadar soyunda devam eden Şeybe b. Osman b. Ebu
Talha'nın amca oğludur. Osman b. Talha Hudeybiye andlaşması ile Mekke'nin fethi
arasındaki sulh döneminde Müslüman oldu. Onunla birlikte Halid b. Velid ve Amr
b. el-As da Müslüman oldular. Amcası Osman b. Talha b. Ebi Talha ise, Uhud
savaşında müşriklerin sancağını taşıyordu ve o savaşta kafir olarak öldü. Bu
soya dikkat çekmemizin sebebi birçok müfessirin bunu başkasıyla
karıştırmasıdır. Ayetin nüzul sebebi, Allah Rasulü'nün (Sallallahu aleyhi ve
Sellem) Mekke'nin fethi günü Kabe'nin anahtarını alıp sonra geri vermesidir.
[2087] Muhammed b.
İshak, Mekke'nin fethinden bahsederken şöyle der... Şeybe kızı Safiyye'den
şöyle rivayet ettiler: Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) Mekke'ye girdi
ve insanların endişeleri gidip rahatlayınca çıkıp Kabe'ye geldi. Kabe'yi bineği
üzerinde yedi defa tavaf etti. Rükn'ü elindeki bir asayla selamlıyordu. Tavafı
bitirince Osman b. Talha'yı çağırdı. Kabe'nin anahtarı ondan alındı ve
Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) için açıldı. Allah Rasulü (Sallallahu
aleyhi ve Sellem) Kabe'ye girdiğinde tahtadan yapılma bir güvercin heykeli
gördü. Onu eliyle kırıp attı. Sonra Kabe'nin kapısında durdu. İnsanlar Mescid-i
Haram'da O'nun (Sallallahu aleyhi ve Sellem) için toplanmışlardı. İbn İshak der
ki: Bazı ilim erbabının bana anlattıklarına göre; Allah Rasulü (Sallallahu
aleyhi ve Sellem) Kabe'nin kapısı üzerinde durdu ve "Allah'tan başka
hiçbir ilah yoktur. Onun hiçbir ortağı yoktur. Allah vaadinde durdu, kulunu
muzaffer kıldı ve tüm küfür ordularını yenilgiye uğrattı. İyi bilin ki Kabe'nin
perdedarlığı ile hacılara su dağıtma dışında her intikam ve kan davası ile mal
iddiası şu ayaklarımın altındadır" diye konuşma yaptı. İbn İshak
Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in O konuşmasındaki diğer sözlerini
aktardıktan sonra şöyle der: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) daha
sonra Mescid-i Haram'da oturdu. Hz. Ali (r.a.), elinde Kabe'nin anahtarıyla
yanına geldi ve "Ya Resulullah! Allah sana salat eylesin, hem Kabe'nin
perdedarlığı hem hacılara su verme şerefini bize ver" dedi. Allah Rasulü
(Sallallahu aleyhi ve Sellem), "Osman b. Talha nerede?" diye sordu.
Osman çağrıldı. Gelince Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona
"Anahtarını getir ey Osman, bugün vefakarlık ve iyilik günüdür" dedi.
[2088] İmam Taberi, İbn
Cüreyc'in bu ayet hakkında şöyle dediğini nakleder: Bu ayet Osman b. Talha
hakkında nazil oldu. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) Mekke'nin fethi
gününde ondan Kabe'nin anahtarını alıp Kabe'ye girdi. Oradan, "Allah size,
mutlaka emanetleri ehli olanlara vermenizi.... emrediyor" ayetini okuyarak
çıktı. Ardından Osman'ı yanına çağırdı. Osman ona anahtarı verdi. Hz. Ömer
(r.a.) der ki: "Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) Kabe’den
"Allah size, mutlaka emanetleri ehli olanlara vermenizi ...
emrediyor" ayetini okuyarak çıktı. Annem babam ona feda olsun, daha önce
ondan bu ayeti hiç işitmemiştim. "
[2089] Taberi, Zühri’den
şöyle nakleder: Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) anahtarı Hz. Ali
(r.a.)'a teslim etti ve "Ona yardım edin" buyurdu.
[2090] İbn Merduyeh'in
rivayetine göre İbn Abbas (r.a.), "Allah size, mutlaka emanetleri ehli
olanlara vermenizi. .. emrediyor" ayetiyle ilgili şunları anlatmıştır:
Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) Mekke'yi fethettiğinde Osman b. Talha
b. Ebu Talha'yı yanına çağırttı. Gelince, "Bana anahtarı göster"
buyurdu. Osman anahtarı getirdi. Elini uzatırken Abbas ayağa kalktı ve "Ya
Rasulallah! Bunu ve hacılara su dağıtma görevini bana ver" dedi. Bunun
üzerine Osman elini geri çekti. Hz. Peygamber (Sallallahu aleyhi ve Sellem),
''Anahtarı bana göster ey Osman!" buyurdu. Osman elini uzatırken Abbas
(r.a.) sözünü tekrarlayınca Osman tekrar elini çekti. Bunun üzerine Hz.
Peygamber (Sallallahu aleyhi ve Sellem), "Ey Osman, eğer Allah'a ve ahiret
gününe inanıyorsan bana anahtarı ver!" buyurdu. Osman, "Allah'ın
emaneti olarak al!" dedi. Allah Rasulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem)
kalkıp Kabe'nin kapısını açtı. Kabe'nin içinde, elinde fal akları bulunan bir
İbrahim (a.s) heykeli buldu. Sonra içinde su bulunan bir çanak istedi ve onunla
su alıp yıkadı. Sonra heykelleri suya batırdı. Kabe'de bulunan Makam-ı
İbrahim'i oradan çıkardı ve Kabe'nin duvarına yapıştırdı. Sonra, "Ey
insanlar, Kıble budur" buyurdu. Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)
daha sonra çıkıp Kabe'yi bir iki defa tavaf etti. Bize anlatıldığına göre sonra
Cebrail (a.s) anahtarın teslim edilmesi emriyle indi. Sonra Allah Rasulü
(Sallallahu aleyhi ve Sellem) "Allah size, mutlaka emanetleri ehli
olanlara vermenizi. .. emrediyor" ayetini sonuna kadar okudu.
Ayetin bu olayda indiği
meşhur rivayetlerdendir. Fakat bunun hakkında inmiş olsun veya olmasın, her
halükarda hükmü geneldir. O yüzden İbn Abbas (r.a.) ve Muhammed b. Hanefiye,
"Bu iyi ve kötü içindir" demişlerdir. Yani herkes hakkında geneldir.
"İnsanlar arasında
hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder" buyruğuyla Allah (c.c),
insanlar arasında adaletli olmayı emretmektedir. Bu yüzden Muhammed b. Ka'b,
Zeyd b. Eslem ve Şehr b. Havşeb, "Bu ayet emirler hakkında, yani insanlar
arasında hüküm verenler hakkında inmiştir" demişlerdir.
[2091] Bir hadiste de
Hz. Peygamber (Sallallahu aleyhi ve Sellem), ''Allah, zulmetmediği sürece
yöneticiyle beraberdir. Zulmedince onu nefsiyle baş başa bırakır"
buyurmuştur. Bir eserde de, "Bir günlük adalet kırk yıllık ibadet
gibidir" denmiştir.
''Allah size ne kadar
güzel öğütler veriyor!" Allah size emanetleri sahiplerine vermenizi,
insanlar arasında adaletle hükmetmenizi emrediyor ve mükemmel, değerli ve
şümullü daha nice emirler ve kurallar bildiriyor.
"Şüphesiz Allah
hakkıyla işitici, hakkıyla görücüdür. " Yani, sözlerinizi işitici,
yaptıklarınızı görücüdür.
[2092] Nitekim İbn Ebi
Hatim, Ukbe b. Amir'den şöyle nakleder: Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve
Sellem)'i gördüm; bu ayeti okuturken, "Her şeyi görücüdür" buyurdu.
[2093] İbn Ebi Hiltim,
Ebu Yunus'tan da şöyle nakleder: Ebu Hureyre (r.a.)'ı işittim; "Allah
size, mutlaka emanetleri ehli olanlara vermenizi ... emrediyor" ayetini
sonuna kadar okuyor ve başparmağını kulağına, işaret parmağını ise gözünün
üzerine koyuyor ve "Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'i böyle
okurken ve iki parmağını koyarken gördüm" diyordu. Ravilerden Ebu
Zekeriyya, "Mukri bize şöyle gösterdi" diyerek sağ başparmağını sağ
gözünün, sonraki parmağını sağ kulağının üstüne koymuş ve "Bize gösterdi
ve 'İşte böyle, böyle' dedi" demiştir. Bunu Ebu Davud, İbn Hibban, Hakim,
İbn Merduyeh -tefsirinde- rivayet etmişlerdir. Buradaki Ebu Yunus Ebu Hureyre
(r.a.)'ın azatlı kölesidir ve adı Süleym b. Cübeyr'dir.
|
Devam etmek için aşağıdaki linki kullan |